Jak zaczyna się droga do lotnictwa?
Różne drogi prowadzą do lotnictwa. Dawnymi laty najczęściej decydowało miejsce zamieszkania w pobliżu lotniska. Nasze kroki na lotnisko kierowało spojrzenie w niebo na przelatujące w pobliżu samoloty i szybowce, jak w książce Marii Wardasówny z 1937 roku Maryśka ze Śląska. Często instruktorzy szkolenia lotniczego odwiedzali szkoły i opowieściami z iskrą w oczach zachęcali młodzież do rozpoczęcia przygody z lataniem.
Dzisiejsze czasy są o wiele prostsze, ale i znacznie trudniejsze, bo co prawda wszechobecny Internet „atakuje” nas informacjami, w tym o szkoleniach lotniczych, ale też jest tak duża różnorodność tzw. bzików, a ładniej nazwijmy to pasji, że trudno jest wybrać. Co zatem decyduje o rozpoczęciu przygody pod chmurami? Marzyciele spełniają w ten sposób marzenia o lataniu, a pragmatycy widzą w tym swój pierwszy krok do zawodu, który umożliwia podróże po całym świecie, daje prestiż, ale i dobry poziom życia, a jednocześnie zaraża unikalną pasją.
Prześledźmy zatem, jak wyglądają rozmaite drogi prowadzące do jednego celu: do spoglądania na świat z wysoka i obcowania pośród ptaków.
Dlaczego szkolenie szybowcowe to dobry początek
Najbardziej naturalnym i bardzo efektywnym sposobem uzyskania wysokiego poziomu wyszkolenia jest na początek szkolenie szybowcowe. Malkontenci powiedzą, że jest to dłuższa i trudniejsza droga, ale na przykładach kapitana Wrony czy kapitana Sullenbergera, którzy przed swoimi sławnymi awaryjnymi lądowaniami, w których uratowali wielu pasażerów, mieli rodowód szybowcowy, widać jej wartość.
Uzyskanie licencji szybowcowej SPL, zwłaszcza jeśli wpiszemy do niej również posługiwanie się językiem angielskim, otwiera możliwość latania po całym świecie.
Dalszymi krokami kierują ambicje, jak i możliwości. Możemy, jak w książce Janusza Meissnera Trzy diamenty, zdobywać złotą odznakę szybowcową z trzema diamentami, możemy ukierunkować się na akrobację szybowcową bądź na rekreacyjne latanie w każdej wolnej chwili. Piękna odznaka ze złotym wieńcem i osadzonymi na nim diamentami od czasów przed II wojną światową staje się celem większości szybowników, aby pójść śladami Tadeusza Góry, który przelotem z szybowiska Bezmiechowa jako drugi szybownik na świecie uzyskał taką odznakę.
Jak zatem zdobyć to cenne trofeum? Co należy zrobić, aby znaleźć swoje nazwisko, jak i udokumentowany wyczyn, na oficjalnej stronie międzynarodowej organizacji lotniczej FAI?
Odznaki szybowcowe – od mewek do diamentów
Historycznie rozpoczynało się od zdobywania odznak z jedną, dwiema czy trzema „mewkami”, które oznaczały stopnie wyszkolenia szybowcowego w polskim szybownictwie, a wprowadzone były przed II wojną światową i stosowane także po niej.
Oznaczenia te odpowiadały trzem podstawowym kategoriom odznaki szybowcowej:
Trzy mewki (Kategoria C) – oznaczały najwyższy stopień szkolenia podstawowego lub sportowego w tym systemie. Pilot z trzema mewkami potrafił wykorzystywać prądy wznoszące, czyli termikę lub żagiel, do wykonywania długotrwałych lotów, często trwających wiele minut lub godzin.
Jedna mewka (Kategoria A) – oznaczała ukończenie podstawowego szkolenia szybowcowego. Pilot z jedną mewką miał za sobą pierwsze proste ślizgi, potrafił wykonać zakręty i bezpiecznie wylądować.
Dwie mewki (Kategoria B) – oznaczały wyższy stopień wtajemniczenia. Pilot z dwiema mewkami musiał wykonać zakręty o większym przechyleniu (ósemki) oraz loty żaglowe, co potwierdzało umiejętność dłuższego utrzymania się w powietrzu.
Kolejnymi odznakami, które z dumą nosił każdy szybownik, który spełnił warunki ich uzyskania, są:
- Srebrna odznaka szybowcowa (trzy mewki otoczone srebrnym wieńcem). Warunki do jej uzyskania:
- wykonać swobodny lot czasowy trwający minimum 5 godzin;
- osiągnąć przewyższenie minimum 1000 m, czyli różnicę pomiędzy wysokością odczepienia a wysokością maksymalną w tym locie;
- wykonać zadeklarowany przelot minimum 50 km, mierzony od miejsca odczepienia.
- Złota odznaka szybowcowa (trzy mewki otoczone złotym wieńcem). Warunki do jej uzyskania:
- wykonać swobodny lot czasowy trwający minimum 5 godzin;
- osiągnąć przewyższenie minimum 3000 m, czyli różnicę pomiędzy wysokością odczepienia a wysokością maksymalną w tym locie;
- wykonać zadeklarowany przelot minimum 300 km w przelocie otwartym, gdzie miejsce lądowania jest różne od miejsca odczepienia, z maksymalnie trzema punktami zwrotnymi.
- Złota odznaka szybowcowa z trzema diamentami. Warunki do jej uzyskania:
- osiągnąć przewyższenie minimum 5000 m, czyli różnicę pomiędzy wysokością odczepienia a wysokością maksymalną w tym locie;
- wykonać zadeklarowany przelot minimum 300 km w przelocie zamkniętym, gdzie miejsce lądowania jest takie samo jak miejsce odczepienia, z maksymalnie dwoma punktami zwrotnymi;
- wykonać zadeklarowany przelot minimum 500 km w przelocie otwartym, gdzie miejsce lądowania jest różne od miejsca odczepienia, z maksymalnie trzema punktami zwrotnymi.
- Odznaka za przelot 750 km i dłuższy – odznaka i honorowy dyplom są przyznawane za przeloty minimum 750 km i dłuższe. Rejestrowane są przeloty co 250 km.
Zawody szybowcowe i dalszy rozwój pilota
Jeśli połkniemy bakcyla latania przelotowego, to już po chwili przychodzą myśli o mierzeniu się nie tylko z pogodą i własnymi decyzjami, ale także z innymi pilotami. W kilku regionach Polski i Czech organizowane są zloty przelotowe, stanowiące przedsmak startu w zawodach szybowcowych.
Jeśli decydujemy się na szkolenie w wieku nastu lat, to otwiera nam się ścieżka startów w Szybowcowych Mistrzostwach Polski Juniorów w klasach A i B, a stamtąd otwierają się drogi do Mistrzostw Polski Seniorów. Dla pozostałych pilotów istnieje ścieżka startów w Krajowych Zawodach Szybowcowych, również w klasach A i B, a czołowi zawodnicy awansują do Szybowcowych Mistrzostw Polski. Jest także Memoriał Ryszarda Bitnera, czyli korespondencyjne zawody szybowcowe, z których również można kwalifikować się do SMP.
Korespondencyjnie można także uczestniczyć w międzynarodowych rankingach, wysyłając „logi”, czyli zapisy lotów do organizatorów takich zestawień. Najlepsi zawodnicy zawodów seniorskich powoływani są do Kadry Polski, a z niej do reprezentacji na zawody rangi Mistrzostw Europy i Świata. Tu warto zaznaczyć, że juniorzy także kwalifikują się ze swoich zawodów na międzynarodowe zawody juniorskie.
FAI, rekordy i najważniejsze nazwiska w szybownictwie
Światowa Federacja Sportów Lotniczych (fr. Fédération Aéronautique Internationale – FAI), założona w 1905 roku, to międzynarodowa organizacja regulująca sporty lotnicze, w tym szybownictwo, baloniarstwo i akrobację, a także katalogująca rekordy, z siedzibą w Lozannie. Zrzesza reprezentantów z prawie 100 krajów, w tym Aeroklub Polski, i organizuje m.in. Światowe Igrzyska Lotnicze.
Na jej stronach znajdziemy także rankingi pilotów, ale także rejestr złotych odznak szybowcowych z trzema diamentami, którym FAI nadaje numery światowe. FAI przyznaje również medal Lilienthala dla wybitnych pilotów szybowcowych.
Pierwszym w historii laureatem tego medalu był Polak:
- Tadeusz Góra – otrzymał go w 1938 roku (zatwierdzony w 1939) za rekordowy przelot szybowcem PWS-101 z Bezmiechowej do Solecznik koło Wilna (577,8 km).
Inni polscy szybownicy odznaczeni Medalem Lilienthala to m.in.:
- Pelagia Majewska (w 1960 r.)
- Edward Makula
- Franciszek Kępka
- Janusz Centka
- Jerzy Makula
W 2025 roku Złotym Medalem FAI uhonorowany został jako pierwszy Polak nasz najwybitniejszy pilot szybowcowy w historii.
Oto kluczowe osiągnięcia Sebastiana Kawy:
- Mistrzostwa Świata – 18 złotych, 3 srebrne, 3 brązowe medale
- Mistrzostwa Europy – 9 złotych medali
- Światowe Igrzyska Lotnicze – 2 zwycięstwa
Akrobacja szybowcowa jako osobna ścieżka
W tym momencie warto zwrócić uwagę na nazwisko Jerzy Makula, który jest jednym z najbardziej utytułowanych pilotów w historii akrobacji szybowcowej, a zdobył łącznie kilkanaście medali na Mistrzostwach Świata, zarówno indywidualnie, jak i drużynowo.
Oto jego najważniejsze osiągnięcia:
- 7-krotny indywidualny mistrz świata w akrobacji szybowcowej (w latach 1985, 1987, 1989, 1991, 1993, 1999, 2011)
- 4-krotny srebrny medalista indywidualnych mistrzostw świata
- 8-krotny drużynowy mistrz świata
- 3-krotny indywidualny mistrz Europy
- 14-krotny mistrz Polski
Dlaczego wymieniamy to nazwisko w tym miejscu? Odpowiedzią jest to, że były Prezes Aeroklubu Polskiego, pomimo że w 1972 roku spełnił warunki do diamentowej odznaki szybowcowej, realizował się w innej drodze kariery szybowcowej – w akrobacji szybowcowej.
Szkoła Szybowcowa Cloud-Elite posiada w swojej flocie dwa szybowce akrobacyjne: Puchacz i Perkoz, i planuje w najbliższych latach podjąć się szkoleń w tej ciekawej dziedzinie sportu szybowcowego.
Zapraszamy też do obserwowania naszych mediów społecznościowych, gdzie pokazujemy codzienność latania, szkolenia i życie na lotnisku:
Instagram: https://www.instagram.com/cloudelite_sky/
Facebook: https://www.facebook.com/cloudelitemiroslawice
tekst: Leszek Wlazło
redakcja: Łukasz Machowczyk
